Luister eens goed als je bij water bent op een warme lente- of zomeravond in België. Grote kans dat je dan een heel concert hoort. Een koor van kwakers, roepers en fluiters. Dat zijn de kikkers! Deze kleine, maar bijzondere dieren leven overal om ons heen, vaak zonder dat je ze opmerkt. Toch zijn ze fascinerend en spelen ze een belangrijke rol in de natuur.
Misschien vraag je je wel eens af: welke kikkers leven er eigenlijk in België? Het antwoord is verrassend divers. Van de bekende groene kikker die je overal ziet, tot de minder algemene soorten die zich goed verstoppen. Laten we samen op ontdekking gaan en kennismaken met de verschillende kikkers die jouw omgeving in België hun thuis noemen.
De betoverende wereld van belgische kikkers
De wereld van kikkers is er eentje van water en land, van springen en kruipen, van luide roepen en stille jagers. Kikkers horen bij de amfibieën, een groep dieren die zowel in het water als op het land leeft. Hun leven begint meestal in het water als een klein dikkopje en verandert dan langzaam in een volwassen kikker. Deze verandering, de metamorfose, is een wonder op zich.
In België vind je verschillende soorten kikkers. Ze hebben allemaal hun eigen voorkeuren voor waar ze leven, wat ze eten en welk geluid ze maken. Als je leert hoe je naar hun geluiden luistert en waar je moet zoeken, gaat er een nieuwe wereld voor je open. Je ontdekt dat de natuur dichtbij huis vol leven zit.
Kikkers versus padden: ken jij het verschil?
Voordat we de specifieke kikkers in België bekijken, is het handig om te weten dat er een verschil is tussen kikkers en padden. Hoewel ze allebei amfibieën zijn en op elkaar lijken, zijn er duidelijke verschillen. Dit helpt je om te weten wat je precies ziet.
- Kikkers hebben meestal een gladde, vochtige huid. Padden hebben een drogere, wrattige huid.
- Kikkers hebben lange, krachtige achterpoten waarmee ze goed springen. Padden hebben kortere poten en lopen of kruipen meer dan dat ze springen.
- Kikkers brengen vaak meer tijd in of dichtbij het water door, zeker als het warm is. Padden kun je vaker verder van het water vinden, behalve in de paartijd.
- Kikkereitjes vind je meestal als lange snoeren in het water. Paddeneitjes zie je vaak als klontjes.
In dit artikel richten we ons op de kikkers, de springers met de gladde huid die je vaak hoort roepen bij het water.
De groene kikkers: springlevend in jouw omgeving
Als je denkt aan een kikker, denk je waarschijnlijk aan een groene kikker. Dit is een van de meest voorkomende groepen kikkers in België. Het zijn actieve dieren die je overdag vaak aan de waterkant ziet zonnen of snel het water in ziet plonsen als je te dichtbij komt. Binnen de groene kikkers zijn er eigenlijk drie soorten. Ze lijken veel op elkaar, maar zijn toch verschillend.
De poelkikker (Pelophylax lessonae)
De poelkikker is de kleinste van de drie groene kikkersoorten in België. Je herkent hem aan zijn heldergroene kleur, soms met donkere vlekken. Over zijn rug loopt vaak een lichtgroene streep. Hij heeft duidelijke zwemvliezen tussen zijn achtertenen. De poelkikker leeft vooral bij kleinere, schone wateren zoals vijvers, sloten en moerassen. Hij is heel erg afhankelijk van water.
Het geluid dat de poelkikker maakt, is een soort ratelend geluid. Hij roept vanuit het water, vaak tussen de waterplanten. Je hoort het geluid vooral in het voorjaar en de zomer, wanneer ze actief zijn en zich voortplanten.
De meerkikker (Pelophylax ridibundus)
Zoals de naam al zegt, vind je de meerkikker vaak bij grotere wateren zoals meren, brede sloten en kanalen. Het is de grootste inheemse kikker van Europa, en dus ook de grootste groene kikker in België. De meerkikker kan behoorlijk groot worden, soms wel meer dan 10 centimeter.
Qua kleur lijkt hij op de poelkikker: groen met donkere vlekken en vaak een lichtgroene rugstreep. Het verschil zit vooral in de grootte en het geluid. De meerkikker maakt een hard en luid geluid, een soort lachend of blaffend geluid. Ze kunnen met veel kikkers tegelijk roepen, wat een indrukwekkend concert geeft. Je hoort dit geluid vaak van ver.
VIDEO: WAAROM ZITTEN KIKKERS OP ELKAAR?!
Verdere lectuur
Duik dieper in het onderwerp Welke kikkers leven in België met deze nuttige bronnen.
De bastaardkikker (Pelophylax kl. esculentus)
De bastaardkikker is bijzonder, omdat het een natuurlijke kruising is tussen de poelkikker en de meerkikker. Hij heeft eigenschappen van beide soorten en ziet er vaak uit als iets ertussenin. Ook qua grootte zit hij meestal tussen de poelkikker en de meerkikker in.
Je vindt de bastaardkikker op veel plaatsen waar ook poelkikkers en meerkikkers leven. Ze komen in allerlei wateren voor. Het geluid van de bastaardkikker is ook een mix van de andere twee. Het is een wat rommelig, lachend geluid, minder hard dan de meerkikker, maar luider dan de poelkikker. Omdat deze kikker een kruising is, plant hij zich op een speciale manier voort, wat het herkennen soms lastig maakt.
De bruine kikkers: meesters van de camouflage
Naast de groene kikkers zijn er ook bruine kikkers in België. Deze kikkers leven meer op het land dan de groene kikkers, hoewel ze water nodig hebben om zich voort te planten. Hun bruine kleur helpt hen om zich perfect te verstoppen tussen bladeren, takjes en in het gras. Je ziet ze daardoor minder snel dan de groene kikkers.
De gewone bruine kikker (Rana temporaria)
Dit is de meest voorkomende kikker in België, naast de groene kikkers. De gewone bruine kikker kom je overal tegen: in tuinen, bossen, weilanden en bij allerlei soorten water. Hij heeft een gedrongen lijf en een korte snuit. Zijn kleur varieert van lichtbruin tot roodbruin of zelfs grijsbruin. Achter zijn oog zie je vaak een donkere vlek, de slaapvlek. Op zijn achterpoten heeft hij donkere banden. Wist je dat, net als de kleinste kikker, ook het kleinste vogeltje van België ook in deze gebieden te vinden is?
In het vroege voorjaar, soms al in februari of maart, komen de bruine kikkers massaal naar het water om eitjes te leggen. Je ziet dan grote klonten kikkereitjes, ook wel kikkerdril genoemd. Het geluid dat ze maken is een zacht, laag gerommel of geknor. Je hoort het vooral in de voortplantingsperiode bij het water.
De heikikker (Rana arvalis)
De heikikker lijkt veel op de gewone bruine kikker, maar er zijn belangrijke verschillen. Hij is slanker gebouwd en heeft een spitsere snuit. Ook de heikikker heeft een bruine kleur en een donkere slaapvlek achter zijn oog. Je vindt de heikikker vooral in open landschappen zoals heidevelden, veengebieden, graslanden en lichte bossen. Hij houdt van water met veel planten.
Het meest opvallende aan de heikikker is de mannetjes in de paartijd. Voor een paar dagen in het vroege voorjaar kleuren de mannetjes fel blauw! Dit is een uniek gezicht en een duidelijke manier om de heikikker te herkennen. Het geluid van de heikikker is heel anders dan de gewone bruine kikker. Het klinkt als het blub-blub geluid van waterbellen die naar boven komen, een beetje zoals onder water praten.
De bijzondere boomkikker: een klimmer met plakkers
De boomkikker is een heel andere soort kikker dan de groene en bruine kikkers. Hij is klein, felgroen en leeft vooral in struiken en bomen dichtbij water. Je herkent de boomkikker direct aan zijn felgroene kleur en vooral aan de hechtschijfjes aan de toppen van zijn tenen. Met deze ‘plakkers’ kan hij heel goed klimmen op bladeren en takken.
De europese boomkikker (Hyla arborea)
De Europese boomkikker is de enige boomkikkersoort die in België voorkomt. Hij is niet zo algemeen als de groene of bruine kikker. De boomkikker heeft specifieke leefomgevingen nodig: water met veel planten om eitjes in te leggen en struiken of lage bomen rondom om in te klimmen en te jagen. Hij verstopt zich overdag goed tussen de bladeren.
In de avond en nacht wordt de boomkikker actief. De mannetjes roepen dan heel luid. Het geluid is een hard, ritmisch gekwaak dat klinkt als ‘krak-krak-krak’. Het is een heel herkenbaar geluid dat je van ver hoort, vooral in het voorjaar en de zomer. Het is een prachtig dier om te zien als je het geluk hebt er eentje te vinden.
Minder bekende, maar even fascinerende soorten
Naast de bekendere groene, bruine en de boomkikker, leeft er nog een andere bijzondere kikkersoort in België. Deze kikker is lastiger te vinden omdat hij zich vaak verstopt en hele snelle bewegingen maakt.
De springkikker (Rana dalmatina)
De springkikker lijkt op het eerste gezicht wel wat op een bruine kikker, maar als je goed kijkt, zie je belangrijke verschillen. De springkikker heeft extreem lange achterpoten. Hierdoor kan hij ongelooflijk ver springen, soms wel tot twee meter ver in één sprong! Ook heeft hij een rondere, bolle snuit vergeleken met de spitse snuit van de bruine kikker.
Je vindt de springkikker vooral in bossen en bosranden, vaak in de buurt van stilstaand water waar hij zich voortplant. Ze zijn snelle en schuwe dieren. Het geluid van de springkikker is zacht en laag, een soort knorrend geluid dat wat lijkt op het geluid van de gewone bruine kikker, maar zachter. Je hoort het vooral in het vroege voorjaar. Benieuwd welke andere dieren je in België tegen kunt komen, en of je ze mag houden? Lees dan meer over huisdieren in België.
Waar vind je belgische kikkers?
Je vraagt je nu misschien af waar je deze kikkers zelf kunt zien of horen in België. Kikkers leven op veel verschillende plekken, zolang er maar water in de buurt is. Ze hebben water nodig om hun eitjes te leggen en als dikkopje te leven. Als volwassen kikker jagen ze op het land, maar zoeken ze ook weer het water op om vochtig te blijven.
Goede plekken om te zoeken zijn:
- Vijvers in tuinen en parken
- Slotengrachten en beken met veel waterplanten
- Moerassen en veengebieden
- Poelen in bossen en heidevelden
- Langs de oevers van meren en kanalen (vooral voor meerkikkers)
De beste tijd om kikkers te zien of te horen is in het voorjaar en de zomer. Veel kikkers zijn het meest actief in de schemering en ’s nachts, dan hoor je hun roepen het best. Overdag zie je groene kikkers soms zonnen aan de waterkant.
Help de kikkers in jouw tuin
Je kunt zelf een belangrijke rol spelen in het helpen van kikkers. Zelfs in een stadstuin kun je een plekje voor kikkers creëren. Dit doe je door jouw tuin kikker-vriendelijk te maken. Kikkers eten graag insecten, slakken en andere kleine diertjes, dus ze helpen je ook met de ongediertebestrijding!
Dit kun je doen:
- Maak een vijver, hoe klein ook. Een kleine poel of zelfs een halve regenton ingegraven helpt al. Zorg voor schuine kanten of stapstenen zodat kikkers er makkelijk in en uit kunnen.
- Gebruik geen pesticiden of gif in je tuin. Deze stoffen zijn dodelijk voor kikkers.
- Zorg voor schuilplekken. Stapels hout, stenen of dichte planten bieden kikkers een plek om zich te verstoppen voor roofdieren en de zon.
- Plant inheemse planten rond de vijver. Deze trekken insecten aan die kikkers eten.
- Ruim niet te netjes op. Laat bladeren en takjes liggen, dit biedt kikkers beschutting.
Door je tuin aan te passen, help je niet alleen kikkers, maar trek je ook andere nuttige dieren aan zoals egels, vogels en insecten. Je maakt jouw tuin een levendige plek.
Het belang van kikkers in onze natuur
Kikkers zijn meer dan alleen leuke dieren om naar te luisteren of te kijken. Ze zijn heel belangrijk voor een gezond ecosysteem. Ze eten grote hoeveelheden insecten, waaronder muggen. Daarmee helpen ze de insectenpopulatie onder controle te houden.
Zelf dienen kikkers ook weer als voedsel voor andere dieren, zoals vogels, slangen en zoogdieren. Ze vormen dus een belangrijke schakel in de voedselketen. Omdat kikkers een dunne, doorlaatbare huid hebben, zijn ze ook heel gevoelig voor vervuiling in hun omgeving. Als kikkers het moeilijk hebben, geeft dit een signaal dat de natuur in een gebied niet gezond is.
Het beschermen van kikkers en hun leefgebied is dus niet alleen belangrijk voor de kikkers zelf, maar voor de hele natuur om ons heen. Je draagt bij aan een gezonde leefomgeving voor iedereen, inclusief jezelf.
Veelgestelde vragen
Hoe herken ik een groene kikker?
Groene kikkers herken je aan hun meestal heldergroene kleur, vaak met donkere vlekken. Ze hebben een gladde, vochtige huid en lange poten om goed te springen. Ze leven vooral bij het water en je ziet ze vaak zonnen aan de waterkant. Let op: er zijn drie soorten groene kikkers in België die veel op elkaar lijken, maar je hoort wel verschil in hun geluid.
Welke kikkers maken veel geluid?
De groene kikkers staan bekend om hun luide roepen. Vooral de meerkikker maakt een hard, lachend of blaffend geluid dat je van ver hoort. Ook de bastaardkikker is luid. De boomkikker maakt een heel hard, ritmisch ‘krak-krak-krak’ geluid dat verrassend luid is voor zo’n klein dier.
Zijn alle kikkers beschermd in België?
Ja, de meeste inheemse amfibieënsoorten, waaronder alle kikkers die we hier hebben besproken, zijn wettelijk beschermd in België. Je mag ze niet vangen, doden of verstoren. Ook hun leefgebied is beschermd.
Wat eten kikkers in België?
Volwassen kikkers zijn jagers. Ze eten vooral insecten, spinnen, slakken en wormen. Ze vangen hun prooi met hun lange, kleverige tong. Dikkopjes, de larven van kikkers, eten vooral algen en plantenresten in het water.
Hoe lang leeft een kikker?
Hoe oud een kikker wordt, hangt af van de soort en de omstandigheden waarin hij leeft. De meeste kikkers in België leven in het wild een paar jaar, vaak tussen de 5 en 10 jaar. Sommige soorten kunnen ouder worden, maar veel sterven ook jong door roofdieren, ziektes of het verdwijnen van hun leefgebied.










