Je denkt na over jouw toekomst. Over keuzes die belangrijk zijn voor jouw gezondheid en jouw leven, ook voor later. Misschien voel je de behoefte om zelf de regie te houden, ook als je op een dag niet meer kunt praten of beslissen. Dat is een heel begrijpelijke gedachte.
In België heb je daar een bijzonder instrument voor: de wilsverklaring. Het is meer dan zomaar een papier. Het is jouw stem voor de toekomst. Een manier om jouw diepste wensen vast te leggen en zo rust te creëren voor jezelf en voor de mensen om je heen.
Wat betekent een wilsverklaring precies voor jou?
Een wilsverklaring is een document waarin jij jouw wensen over jouw medische zorg of andere belangrijke keuzes voor de toekomst vastlegt. Je schrijft op wat jij wilt of juist niet wilt, voor het geval je zelf niet meer helder kunt communiceren door ziekte, een ongeval of ouderdom.
Zie het als een persoonlijk kompas voor zorgverleners en jouw naasten. Het vertelt hen welke richting jij op wilt als jij zelf de weg niet meer kunt wijzen. Het gaat over respect voor jouw autonomie, jouw recht om te beslissen over jouw eigen lichaam en jouw levenseinde.
Het opstellen van een wilsverklaring geeft je een gevoel van controle in een onzekere toekomst. Je weet dat jouw wensen bekend zijn en hopelijk worden gerespecteerd. Dit kan veel zorgen wegnemen, zowel bij jou als bij jouw familie.
Waarom is een wilsverklaring belangrijk voor jou en jouw naasten?
Een wilsverklaring heeft verschillende belangrijke functies. Ten eerste beschermt het jouw recht op zelfbeschikking. Jij bepaalt welke medische behandelingen je wilt ontvangen en welke niet, zelfs als je niet meer bij bewustzijn bent.
Ten tweede neemt het een zware last weg bij jouw familie. Zonder wilsverklaring moeten zij in moeilijke situaties inschatten wat jij gewild zou hebben. Dat zorgt vaak voor twijfels, discussies en schuldgevoelens. Jouw duidelijke wensen in een wilsverklaring maken hun beslissingen eenvoudiger en geven hen de zekerheid dat ze handelen volgens jouw wil.
Ten derde zorgt het voor duidelijkheid bij zorgverleners. Artsen en verpleegkundigen weten hoe ze moeten handelen in lijn met jouw voorkeuren. Dit bevordert goede zorg die aansluit bij jouw waarden en wensen.
Een wilsverklaring is dus een geschenk aan jezelf en aan de mensen die van je houden. Het is een daad van zorg en verantwoordelijkheid.
Welke soorten wilsverklaringen kun je opstellen in België?
Het begrip ‘wilsverklaring’ wordt in België vaak gebruikt voor verschillende documenten. Het is belangrijk om te weten welke opties je hebt en wat ze precies inhouden. Elk type dient een specifiek doel.
Wilsverklaring euthanasie
Dit is misschien wel de bekendste vorm. Met een wilsverklaring euthanasie druk je jouw wens uit om euthanasie te krijgen in het geval van een onomkeerbare coma. Dit is een zeer specifieke situatie en de wet stelt hier strenge voorwaarden aan. Je kunt deze wilsverklaring opstellen als je helder van geest bent.
Jouw wilsverklaring euthanasie wordt gebruikt als je in een toestand van onomkeerbare coma bent en er geen hoop op herstel is. Het is dus niet voor elke situatie van ondraaglijk lijden. De wet voorziet andere procedures voor patiënten die nog wilsbekwaam zijn of die niet in een coma liggen.
Voor deze wilsverklaring gebruik je een officieel formulier. Je vult dit in, dateert het en ondertekent het. Twee meerderjarige getuigen moeten ook aanwezig zijn en hun handtekening zetten. Zij bevestigen dat jij dit document vrijwillig en weloverwogen hebt opgesteld. Je kunt ook een vertrouwenspersoon aanduiden in dit document. Deze persoon spreekt jouw wensen uit als je dat zelf niet meer kunt. De registratie van deze wilsverklaring bij de gemeente is heel belangrijk voor de geldigheid ervan.
Wilsverklaring weigering van behandeling
Met dit document geef je aan welke medische behandelingen je niet meer wilt ontvangen in bepaalde situaties. Bijvoorbeeld levensverlengende behandelingen die voor jou de kwaliteit van leven niet verbeteren of zelfs ondraaglijk maken. Denk aan reanimatie, kunstmatige beademing, kunstmatige voeding of bepaalde zware medicatie.
Dit is een bredere wilsverklaring dan die voor euthanasie. Je kunt hierin verschillende scenario’s beschrijven en specifiek aangeven welke behandelingen je weigert in die situaties. Bijvoorbeeld: “Als ik in een vergevorderd stadium van dementie ben en niet meer kan communiceren, wens ik geen antibiotica meer bij longontsteking.”
Je hebt hiervoor geen officieel formulier nodig, al bestaan er wel modeldocumenten die je als leidraad kunt gebruiken. Je schrijft jouw wensen duidelijk op. Het is sterk aan te raden dit document te bespreken met jouw arts. Hij of zij kan je helpen om de gevolgen van jouw keuzes te begrijpen en de tekst medisch correct te formuleren. Je bewaart dit document best zelf en zorgt ervoor dat jouw arts en vertrouwenspersoon weten waar het ligt. Registratie bij de gemeente is voor dit type wilsverklaring niet wettelijk verplicht, maar het kan wel helpen om er zeker van te zijn dat het document bekend is.
VIDEO: Wat is een wilsverklaring inzake Euthanasie in Belgi?
Wilsverklaring orgaandonatie
In België geldt een systeem van ‘impliciete toestemming’ voor orgaandonatie. Dit betekent dat je na jouw overlijden automatisch een potentiële orgaandonor bent, tenzij je tijdens jouw leven uitdrukkelijk hebt aangegeven dit niet te willen. Een wilsverklaring orgaandonatie stelt je in staat om jouw keuze officieel vast te leggen, zowel om te weigeren als om uitdrukkelijk toe te stemmen.
Als je wilt weigeren, laat je dit registreren bij jouw gemeente. Hiermee zorg je ervoor dat jouw wens bekend is en gerespecteerd wordt. Wil je juist expliciet jouw toestemming geven (ook al is die in principe al impliciet aanwezig), dan kun je dit ook laten registreren. Dit kan jouw naasten gemoedsrust geven, omdat ze zeker weten wat jouw wens was.
Verrijkende links
Verzamel diepgaande inzichten over Wat is een wilsverklaring België met deze lijst van links.
Wilsverklaring uitvaart
Dit document gaat niet over medische zorg, maar over jouw voorkeuren voor jouw afscheid na jouw overlijden. Je legt hierin vast of je begraven of gecremeerd wilt worden, welke soort ceremonie je wenst, waar je wilt worden begraven of waar de as moet worden uitgestrooid, en andere persoonlijke wensen.
Het opstellen van een wilsverklaring uitvaart helpt jouw nabestaanden enorm. Zij moeten in een emotioneel zware periode praktische beslissingen nemen. Als jouw wensen al zijn vastgelegd, nemen ze die beslissingen met meer zekerheid en weten ze dat ze jou het afscheid geven dat jij wilde.
Je kunt deze wilsverklaring laten registreren bij jouw gemeente. Dit zorgt ervoor dat de informatie beschikbaar is wanneer jouw nabestaanden de uitvaart regelen. Vraag bij jouw gemeente na hoe je dit precies regelt.
Wilsverklaring patiëntenvoorkeuren
Dit is een bredere term die alle voorkeuren over jouw toekomstige zorg omvat, niet alleen het weigeren van behandelingen of euthanasie. Je kunt hierin jouw algemene waarden, doelen van zorg, voorkeuren voor comfort, pijnbestrijding, en de plaats waar je zorg wilt ontvangen (thuis, ziekenhuis, woonzorgcentrum) opnemen.
Je kunt dit document opstellen in overleg met jouw arts. Het is een waardevolle aanvulling op de meer specifieke wilsverklaringen en biedt een completer beeld van wat voor jou belangrijk is in het leven en in de zorg. Dit document bespreek je idealiter regelmatig met jouw arts en jouw naasten.
Hoe stel je een wilsverklaring op in België?
Het proces verschilt licht per type wilsverklaring, maar hier zijn de algemene stappen en aandachtspunten:
- Denk na: Begin met rustig nadenken over jouw wensen en waarden. Wat vind jij belangrijk? Wat zijn jouw grenzen? Over welke scenario’s maak je je zorgen?
- Informeer jezelf: Lees meer over de verschillende types wilsverklaringen. Praat met jouw arts. Hij of zij kent jouw medische situatie en kan uitleg geven over mogelijke behandelingen en de gevolgen ervan. Organisaties zoals LEIF (LevensEinde InformatieForum) of jouw mutualiteit bieden ook veel informatie.
- Kies het juiste document: Bepaal welke wilsverklaringen voor jou relevant zijn (euthanasie, weigering behandeling, orgaandonatie, uitvaart, patiëntenvoorkeuren).
- Gebruik een formulier (indien nodig): Voor de wilsverklaring euthanasie en orgaandonatie gebruik je best de officiële formulieren die beschikbaar zijn bij jouw gemeente of online. Voor andere wilsverklaringen kun je modeldocumenten gebruiken of jouw wensen zelf duidelijk opschrijven.
- Schrijf jouw wensen op: Formuleer jouw wensen zo duidelijk en concreet mogelijk. Vermijd vage taal. Beschrijf specifieke situaties en de behandelingen die je in die situatie wel of niet wilt.
- Dateer en onderteken: Zorg ervoor dat het document de datum draagt waarop je het opstelt en dat je het zelf ondertekent.
- Zorg voor getuigen (indien nodig): Voor de wilsverklaring euthanasie zijn twee meerderjarige getuigen verplicht. Zij ondertekenen ook het document.
- Duid een vertrouwenspersoon aan: Overweeg om een vertrouwenspersoon aan te duiden. Dit is iemand die jouw wensen kent en jouw stem kan zijn als je dat zelf niet meer kunt. Zorg ervoor dat deze persoon jouw wilsverklaring heeft en weet wat de bedoeling is.
- Bespreek het met jouw arts en naasten: Dit is cruciaal. Jouw arts moet op de hoogte zijn van jouw wensen. Jouw familieleden moeten weten dat het document bestaat en waar het te vinden is. Dit voorkomt verrassingen en conflicten later.
- Registreer het document: Dit is heel belangrijk, zeker voor de wilsverklaring euthanasie en de wilsverklaring uitvaart. Je laat het registreren bij de dienst Burgerzaken van jouw gemeente. De gemeente stuurt de informatie door naar een centraal register. Dit zorgt ervoor dat de wilsverklaring teruggevonden wordt wanneer nodig. Voor andere wilsverklaringen is registratie niet wettelijk verplicht, maar het kan wel nuttig zijn.
- Bewaar het document: Houd een kopie van jouw wilsverklaring bij jouw belangrijke papieren. Geef kopieën aan jouw vertrouwenspersoon, jouw arts en eventueel andere familieleden die je vertrouwt.
Waarom is het registreren van jouw wilsverklaring belangrijk?
Registratie zorgt ervoor dat jouw wilsverklaring officieel bekend is en teruggevonden kan worden wanneer dat nodig is. Stel je voor dat je door een ongeval in het ziekenhuis belandt en niet meer kunt communiceren. Als jouw wilsverklaring geregistreerd is, kunnen de artsen via het centrale register jouw wensen opvragen. Zonder registratie bestaat het risico dat jouw document niet gevonden wordt op het moment dat het cruciaal is.
Voor de wilsverklaring euthanasie is registratie zelfs een wettelijke vereiste voor de geldigheid in geval van onomkeerbare coma. De registratieprocedure verloopt via jouw gemeente. Zij zorgen ervoor dat jouw wilsverklaring wordt opgenomen in een centrale databank die toegankelijk is voor de bevoegde artsen.
Het registreren van jouw wilsverklaring uitvaart bij de gemeente zorgt er dan weer voor dat jouw nabestaanden jouw voorkeuren voor de uitvaart terugvinden wanneer zij het overlijden aangeven bij de gemeente.
Hoewel registratie voor andere types wilsverklaringen (zoals weigering van behandeling) niet wettelijk verplicht is, vergroot het wel de kans dat jouw wensen op het juiste moment bekend zijn. Bespreek met jouw gemeente wat de mogelijkheden zijn voor het registreren van jouw specifieke wilsverklaringen.
Wanneer wordt jouw wilsverklaring gebruikt?
Jouw wilsverklaring wordt pas actief op het moment dat jij zelf niet meer in staat bent om jouw wil uit te drukken. Dit kan zijn door een ernstige ziekte die jouw bewustzijn aantast, door een ongeval dat leidt tot een coma, of door een gevorderd stadium van dementie waarbij communicatie niet meer mogelijk is. Zolang je wilsbekwaam bent, beslis je zelf over jouw medische behandelingen.
In geval van de wilsverklaring euthanasie geldt de bijkomende voorwaarde dat je in een toestand van onomkeerbare coma moet verkeren, en dat deze toestand het gevolg is van een accidentele of niet-accidentele aandoening.
Zorgverleners raadplegen jouw wilsverklaring wanneer je niet meer in staat bent om zelf beslissingen te nemen over jouw zorg. Dit onderstreept nogmaals het belang van duidelijke taal in jouw document en het goed bewaren en registreren ervan.
Jouw wilsverklaring aanpassen of intrekken
Jouw wensen en inzichten kunnen veranderen in de loop van de tijd. Jouw gezondheidssituatie evolueert, je krijgt nieuwe informatie, of jouw visie op het leven verandert. Jouw wilsverklaring is geen statisch document dat voor altijd vaststaat.
Je kunt jouw wilsverklaring op elk moment aanpassen of intrekken, zolang je wilsbekwaam bent. Als je iets wilt wijzigen, stel je simpelweg een nieuwe wilsverklaring op die de vorige vervangt. Vermeld in het nieuwe document duidelijk dat het een eerdere wilsverklaring vervangt. Dateer en onderteken het opnieuw, en zorg voor getuigen indien nodig (bijvoorbeeld voor de wilsverklaring euthanasie).
Als je jouw wilsverklaring volledig wilt intrekken, kun je dit doen door een schriftelijke verklaring op te stellen waarin je aangeeft dat je de wilsverklaring intrekt. Ook deze verklaring dateer en onderteken je. Breng alle betrokkenen (arts, vertrouwenspersoon, familie) op de hoogte van de aanpassing of intrekking en zorg ervoor dat oude exemplaren van de wilsverklaring worden vernietigd om verwarring te voorkomen.
Als jouw wilsverklaring geregistreerd is bij de gemeente (zoals de wilsverklaring euthanasie of uitvaart), is het belangrijk om de wijziging of intrekking ook bij de gemeente te melden, zodat dit in het centrale register wordt aangepast. Zo is altijd de meest recente versie van jouw wensen officieel bekend.
Het regelmatig herbekijken van jouw wilsverklaring, bijvoorbeeld om de vijf jaar of bij belangrijke levensgebeurtenissen, is een goede gewoonte. Het geeft je de kans om te controleren of de inhoud nog steeds aansluit bij jouw huidige wensen en waarden.










