Een enkelband in Belgie is een elektronisch apparaat dat iemand aan de enkel draagt als alternatief voor een gevangenisstraf. Het systeem heet officieel elektronisch toezicht en wordt georganiseerd door de Dienst Elektronisch Toezicht (DET) van Justitie. In maart 2026 besliste de federale regering om het systeem sterk uit te breiden: veroordeelden met straffen tot 18 maanden gaan in de meeste gevallen niet meer naar de gevangenis, maar dragen hun straf thuis uit via een enkelband.
Wat is een enkelband en waarom bestaat het?
Een enkelband is een klein, stevig elektronisch apparaat dat aan de enkel van een veroordeelde wordt bevestigd. Het apparaat kan niet zomaar worden afgedaan; pogingen om het te verwijderen of te beschadigen activeren onmiddellijk een alarm. De band werkt samen met een basisstation in de woning van de drager en met een centraal monitoringscentrum. Zo weet Justitie op elk moment of de persoon zich aan de opgelegde regels houdt.
Elektronisch toezicht bestaat als alternatief voor fysieke detentie in een gevangenis. Het heeft meerdere doelstellingen: de gedetineerde kan zijn sociale en beroepsmatige leven gedeeltelijk verderzetten, wat de re-integratie na de straf vergemakkelijkt. Tegelijk zijn de maatschappelijke kosten lager dan voor een gevangenisplaats. En de gevangenis raakt minder snel vol, wat in 2026 een acuut probleem is in Belgie.
Elektronisch toezicht bestaat al meer dan twee decennia in Belgie. Aanvankelijk werd het uitsluitend gebruikt aan het einde van een lange gevangenisstraf als overgangsmaatregel. Geleidelijk is de toepassing uitgebreid tot kortere straffen en als autonome straf opgelegd door de rechter, zonder dat er eerst gevangenisstraf volgt.
De grote wijziging van 2026: uitbreiding elektronisch toezicht
In maart 2026 bereikte de federale regering een akkoord om het elektronisch toezicht drastisch uit te breiden. De aanleiding is de ernstige overbevolking in de Belgische gevangenissen, een probleem dat al jaren aansleept en waarvoor noodwetgeving werd ingevoerd in 2025. Het akkoord heeft twee pijlers:
- Straffen tot 18 maanden: veroordeelden met een gevangenisstraf van maximaal 18 maanden komen in de meeste gevallen niet meer naar de gevangenis. Ze zitten hun straf thuis uit met een enkelband. Dit is een aanzienlijke verruiming ten opzichte van de eerdere drempel van drie jaar, die al eerder was ingevoerd via de noodwet van 2025.
- Vroegere vrijlating met enkelband: wie veroordeeld is tot een straf tussen 18 maanden en 10 jaar, kan anderhalf jaar vroeger de gevangenis verlaten mits hij de resterende duur met een enkelband thuis uitzit. Eerder was de termijn voor vervroegde vrijlating met band korter en was ze gekoppeld aan striktere voorwaarden.
Uitzondering: wie veroordeeld is voor zedenfeiten, terrorisme of drugshandel, komt niet in aanmerking voor deze regeling. De noodwet die voordien al bestond om de overbevolking aan te pakken, werd tegelijkertijd verlengd tot eind 2027.
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) kondigde het akkoord aan op 19 maart 2026. Vakbonden van gevangenispersoneel zijn kritisch: ze vrezen dat de maatregel de structurele overbevolking niet fundamenteel oplost en dat er zelfs meer gedetineerden op de vloer zullen slapen als de mix van maatregelen fout afgesteld is. De Dienst Elektronisch Toezicht moet bovendien opschalen om de extra enkelbanddragers te kunnen opvolgen.
Wie krijgt een enkelband in Belgie?
Niet iedereen komt automatisch in aanmerking voor elektronisch toezicht. Een rechter of strafuitvoeringsrechtbank beslist op basis van een reeks criteria die samen de geschiktheid van de kandidaat bepalen.
- De aard van het misdrijf: bepaalde misdrijven sluiten elektronisch toezicht uit, zoals zedenfeiten, terrorisme en georganiseerde drugshandel. Voor andere misdrijven is het afhankelijk van de ernst en de omstandigheden.
- De lengte van de straf: elektronisch toezicht wordt opgelegd bij kortere straffen of als overgangsmaatregel aan het einde van langere straffen. Vanaf 2026 is de drempel voor korte straffen verhoogd naar 18 maanden.
- Recidiverisico: een risico-inschatting maakt altijd deel uit van de beoordeling. Justitie-assistenten voeren een sociaal onderzoek uit en brengen verslag uit aan de rechter. Wie een hoog risico op herhaling heeft, kan worden uitgesloten.
- Stabiele levenssituatie: de veroordeelde moet een vast adres hebben, een stabiele woonsituatie en bij voorkeur werk of een dagprogramma. Een instabiele thuissituatie verlaagt de kans op toekenning aanzienlijk, omdat het basisstation thuis geplaatst moet worden.
- Houding van de veroordeelde: bereidheid tot medewerking en naleving van de voorwaarden is een factor die meeweegt in de beslissing. Wie actief weigert mee te werken aan het sociaal onderzoek, wordt zelden voor elektronisch toezicht geselecteerd.
Hoe werkt de technologie van een enkelband?
Het systeem achter de enkelband bestaat uit drie onderdelen die naadloos samenwerken. Elke component heeft een specifieke rol in het toezichtsysteem.
De enkelband zelf
Het apparaat wordt aan de enkel bevestigd en kan enkel worden verwijderd door een technicus van de Dienst Elektronisch Toezicht. De band is waterbestendig en kan ook onder de douche of in bad worden gedragen. Ze bevat een GPS-module voor locatiebepaling en communiceert via radiosignalen of GSM-signalen met het basisstation en rechtstreeks met het monitoringscentrum.
Het basisstation
Dit toestel wordt in de woning van de enkelbanddrager geplaatst op een vaste, door de DET aangewezen plek. Het basisstation is aangesloten op een stopcontact en een internet- of telefoonverbinding. Het registreert voortdurend of de drager aanwezig of afwezig is door de nabijheid van de enkelband te meten via radiogolven. Wanneer de drager het bereik van het station verlaat buiten de toegestane uren, genereert het systeem een alarm.
Het monitoringscentrum
De gegevens van alle basisstations worden 24 uur per dag, 7 dagen per week bewaakt door medewerkers van de DET. Bij een alarm beoordelen zij de situatie en ondernemen ze actie: ze nemen contact op met de drager, waarschuwen de politie of rapporteren aan de strafuitvoeringsrechtbank. In 2026 beheert dit centrum duizenden enkelbanddragers tegelijk. De uitbreiding van het systeem met de nieuwe maatregel vereist bijkomend personeel en IT-capaciteit.
De voorwaarden bij elektronisch toezicht
Wie een enkelband krijgt, moet zich houden aan een reeks algemene en bijzondere voorwaarden, opgesteld in een individueel plan samen met de justitie-assistent van de DET.
Algemene voorwaarden
- Geen nieuwe strafbare feiten plegen gedurende de volledige duur van het toezicht.
- Een vast adres hebben en elke adreswijziging onmiddellijk melden aan het openbaar ministerie en de DET.
- Aanwezig zijn op het opgegeven adres tijdens de vastgelegde uren zoals bepaald in het dagprogramma.
- De oproepen van de DET beantwoorden en de concrete invulling van het toezicht naleven.
Bijzondere voorwaarden
De rechter kan individuele extra voorwaarden opleggen, afhankelijk van het misdrijf en de situatie van het slachtoffer. Voorbeelden zijn een contactverbod met het slachtoffer, een verbod om bepaalde plaatsen te bezoeken, of de verplichting om een schuld aan het slachtoffer te vergoeden. Bijzondere voorwaarden kunnen ook betrekking hebben op therapie of begeleiding, zoals een verplichte behandeling voor agressieregulatie of verslavingszorg.
Dagprogramma
De DET stelt samen met de veroordeelde een dagschema op: op welke uren mag de persoon zijn woning verlaten voor werk, opleiding, medische afspraken, winkelen of andere noodzakelijke activiteiten. Buiten die uren moet de drager thuis zijn. Het dagprogramma wordt periodiek geherwaardeerd en kan worden aangepast als de situatie verandert.
Duur van de enkelband en schorsing
Elektronisch toezicht als autonome straf duurt in Belgie minimaal 1 maand en maximaal 1 jaar. Bij het gebruik als uitvoeringsmodaliteit van een langere gevangenisstraf hangt de duur af van de resterende straftijd en de beslissing van de strafuitvoeringsrechtbank.
Wanneer een derde van de straf is uitgevoerd, kan de veroordeelde een verzoek tot schorsing van het elektronisch toezicht indienen bij het openbaar ministerie. Als het verzoek wordt aanvaard, valt het toezicht weg voor de resterende duur. Die resterende duur wordt omgezet in een proeftijd, waarbij de veroordeelde de opgelegde voorwaarden blijft naleven maar zonder technische controle via de band. Een justitie-assistent kan dan nog periodiek contact opnemen.
Gevolgen bij overtreding
Overtreedt de drager de voorwaarden, verlaat hij de woning buiten de toegestane uren, verwijdert hij de band of pleegt hij een nieuw misdrijf, dan kan de strafuitvoeringsrechtbank het elektronisch toezicht onmiddellijk intrekken. De veroordeelde gaat dan alsnog de gevangenis in om de resterende straf daar uit te zitten. Herhaalde kleine overtredingen, zoals te laat thuiskomen, kunnen leiden tot aanscherping van de voorwaarden of een officiele waarschuwing voordat de rechtbank oordeelt over eventuele intrekking.
Kosten en organisatie
De kosten van de enkelbandinstallatie en het toezicht worden gedragen door de staat. De veroordeelde betaalt in principe niets voor het apparaat of het monitoringsabonnement. De DET installeert het basisstation kosteloos bij de veroordeelde thuis. Wel verwacht men dat de veroordeelde zijn eigen internet- of telefoonaansluiting ter beschikking stelt voor de communicatie van het basisstation. Als de veroordeelde geen internetaansluiting heeft, kunnen alternatieven worden voorzien, maar dat verhoogt de administratieve last.
De uitvoering en coordinatie van elektronisch toezicht worden beheerd door de Dienst Elektronisch Toezicht (DET) van de FOD Justitie. Meer informatie over strafuitvoering in Belgie is beschikbaar via FOD Justitie. Advocaten gespecialiseerd in strafrecht, zoals LawBase, kunnen beklaagden informeren over de mogelijkheden en procedure bij een verzoek tot elektronisch toezicht.
Verschil met huisarrest
Elektronisch toezicht wordt soms verward met huisarrest. Er is een belangrijk verschil. Huisarrest in de strikte zin betekent dat je de woning helemaal niet mag verlaten, zonder uitzondering. Elektronisch toezicht is flexibeler: de DET stelt samen met de veroordeelde een dagprogramma op waarbij bepaalde periodes buiten de woning zijn toegestaan, voor werk, opleiding of andere activiteiten. Het gaat dus om een gecontroleerde, gedeeltelijke vrijheid, niet om volledige opsluiting thuis. In de juridische terminologie is huisarrest in Belgie een aparte maatregel die doorgaans wordt opgelegd in het kader van voorlopige hechtenis, terwijl elektronisch toezicht een maatregel is voor de uitvoering van een reeds uitgesproken veroordeling.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een enkelband en huisarrest?
Bij elektronisch toezicht mag je op bepaalde uren je woning verlaten voor werk, opleiding of medische afspraken. Dat is vastgelegd in een dagprogramma. Bij huisarrest in de strikte zin mag je de woning helemaal niet verlaten. Elektronisch toezicht biedt dus meer bewegingsvrijheid dan volledig huisarrest.
Wie beslist of iemand een enkelband krijgt?
Dat beslist een rechter of de strafuitvoeringsrechtbank, na beoordeling van het misdrijf, de straf, het recidiverisico en de persoonlijke situatie. Elektronisch toezicht is geen recht; het is een beslissing op basis van een individueel sociaal onderzoek.
Kan je de enkelband zelf verwijderen?
Nee. De band is stevig bevestigd en bevat alarmsystemen. Elke poging tot verwijdering of beschadiging genereert onmiddellijk een alarm bij het monitoringscentrum. Dit leidt tot sancties en kan betekenen dat de veroordeelde alsnog naar de gevangenis gaat.
Wat veranderde er in 2026 voor enkelbanden in Belgie?
In maart 2026 besliste de federale regering dat veroordeelden met straffen tot 18 maanden in de meeste gevallen niet meer naar de gevangenis gaan maar hun straf thuis uitzitten met een enkelband. Ook kunnen veroordeelden met langere straffen anderhalf jaar vroeger vrijkomen met een enkelband. De maatregel geldt niet voor zedenfeiten, terrorisme en drugshandel.
Wie kan geen enkelband krijgen in Belgie?
Veroordeelden voor zedenfeiten, terrorisme en georganiseerde drugshandel komen niet in aanmerking voor elektronisch toezicht. Ook wie geen stabiel adres heeft, een hoog recidiverisico heeft of onvoldoende wil meewerken aan het sociale onderzoek, kan worden uitgesloten.
Hoelang duurt elektronisch toezicht?
Als autonome straf duurt het minimaal 1 maand en maximaal 1 jaar. Als overgangsmaatregel aan het einde van een gevangenisstraf hangt de duur af van de resterende straftijd. Na een derde van de straf kan de veroordeelde een verzoek tot schorsing indienen.
Wat gebeurt er als je de regels overtreedt?
De strafuitvoeringsrechtbank kan het elektronisch toezicht intrekken. De veroordeelde moet dan alsnog de gevangenisstraf uitzitten. Herhaalde kleine overtredingen kunnen leiden tot aanscherping van de voorwaarden voordat de rechtbank oordeelt over eventuele intrekking.










